کاربرد یک چت‌بات هوشمند در بازتوانی شناختی: تأثیر بر توجه و حافظه کاری در بزرگسالان مبتلا به ADHD

چکیده فارسی

زمینه و هدف: اختلال نقص توجه-بیش‌فعالی (ADHD) یک چالش عصبی-شناختی مادام‌العمر است که با نقص‌های پایدار در عملکردهای اجرایی، به‌ویژه توجه پایدار و حافظه کاری، همراه است. پروتکل‌های بازتوانی شناختی موجود اغلب فاقد جذابیت و توانایی انطباق پویا با نیازهای فردی هستند و این امر می‌تواند به کاهش انگیزه و اثربخشی محدود منجر شود. این مطالعه با هدف طراحی و ارزیابی اولیه یک مداخله دیجیتال نوآورانه مبتنی بر چت‌بات هوشمند (CAI-CogRehab) انجام شد تا تأثیر آن بر بهبود عملکردهای شناختی یادشده بررسی گردد. روش بررسی: در این مطالعه نیمه‌آزمایشی، ۲۴ بزرگسال مبتلا به ADHD (میانگین سنی = ۲۹٫۵ ± ۶٫۲) با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. چت‌بات هوشمندی مبتنی بر معماری Transformer توسعه داده شد که تمرینات شناختی استاندارد (مانند n-back و Stroop کامپیوتری) را در قالب گفت‌وگوی تعاملی و طبیعی ارائه می‌کرد. سطح دشواری تمرینات به‌صورت بلادرنگ و بر اساس عملکرد کاربر، با الگوریتم‌های یادگیری ماشین تطبیق داده می‌شد. شرکت‌کنندگان طی ۶ هفته، سه جلسه ۲۵ دقیقه‌ای در هفته از این سیستم استفاده کردند. پیش‌آزمون و پس‌آزمون با آزمون عملکرد پیوسته (CPT) و آزمون n-back انجام شد. داده‌ها با آزمون t وابسته در نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۸ تحلیل گردید. یافته‌ها: نتایج نشان داد که مداخله منجر به بهبود معنادار در شاخص‌های شناختی شد. در آزمون CPT، خطای حذف (Omission Error) (p=0.003) و خطای ارتکاب (Commission Error) (p=0.011) کاهش یافت. در آزمون n-back( سطح ۲-back)، دقت پاسخ‌ها به‌طور معناداری افزایش یافت (p=0.008) .همچنین، پرسشنامه محقق‌ساخته میزان بالای قابلیت استفاده و پذیرش سیستم را از دیدگاه کاربران گزارش کرد. نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد که استفاده از عامل‌های گفت‌وگومحور هوشمند، به‌عنوان رویکردی نوین در بازتوانی شناختی شخصی‌سازی‌شده، می‌تواند هم به بهبود شاخص‌های عینی شناختی منجر شود و هم با افزایش انگیزه و تعهد درمانی، شکاف موجود میان نظریه‌های شناختی و کاربردهای بالینی را پر کند. انجام پژوهش‌های گسترده‌تر با گروه کنترل و دوره‌های پیگیری طولانی‌مدت توصیه می‌شود.