اثربخشی آموزش خودکنترلی هیجانی بر کاهش تکانشگری و اعتیاد به بازی‌های رایانه‌ای در نوجوانان

چکیده فارسی

پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی آموزش خودکنترلی هیجانی بر کاهش تکانشگری و اعتیاد به بازی‌های رایانه‌ای در نوجوانان انجام شد. طرح پژوهش از نوع نیمه‌آزمایشی با پیش‌آزمون ـ پس‌آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش‌آموزان دبیرستانی شهرستان لاهیجان (642 نفر) در سال تحصیلی جاری بود که از میان آنان 40 نفر (20 نفر گروه آزمایش و 20 نفر گروه کنترل) با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس اعتیاد به بازی‌های رایانه‌ای یانگ (2008) و پرسشنامه تکانشگری بَرت (1995) بود که ضرایب پایایی آنها در این پژوهش به‌ترتیب 87/0 و 90/0 محاسبه شد. گروه آزمایش طی ده جلسه‌ی 75 دقیقه‌ای بر اساس بسته‌ی آموزشی خودکنترلی هیجانی (لیاهی و همکاران، 2012؛ ترجمه‌ی منصوری‌راد، 1401) به‌صورت گروهی آموزش دیدند. نتایج تحلیل کوواریانس یک‌راهه نشان داد بین گروه‌های آزمایش و کنترل در متغیرهای تکانشگری و اعتیاد به بازی‌های رایانه‌ای تفاوت معنی‌داری وجود دارد؛ به‌طوری‌که آموزش خودکنترلی هیجانی 39 درصد از واریانس کاهش تکانشگری و 42 درصد از واریانس کاهش اعتیاد به بازی‌های رایانه‌ای را تبیین کرد (001/0>p). یافته‌ها بیانگر آن است که آموزش خودکنترلی هیجانی موجب افزایش مهارت‌های تنظیم هیجان، تفکر تأملی و مهار رفتارهای وابستگی‌زا در نوجوانان می‌شود و می‌تواند به‌عنوان یک رویکرد کارآمد پیشگیرانه و درمانی در ارتقای سلامت روان دیجیتال به‌کار رود. محدودیت‌های پژوهش شامل حجم نمونه کوچک و فقدان ارزیابی طولی بوده و پیشنهاد می‌شود پژوهش‌های آتی با نمونه‌های بزرگ‌تر و طرح‌های پیگیری طولی انجام شوند