یکپارچه‌سازی فناوری شناختی در آموزش ابتدایی براساس مطالعه‌ای آمیخته شبه‌آزمایشی و پدیدارشناختی پیرامون اثربخشی نرم‌افزار ریهاکام بر کارکردهای اجرایی و برنامه‌ریزی درسی

چکیده فارسی

فناوری‌های شناختی، پتانسیل تحول در آموزش ابتدایی را دارند، اما شکاف عمیقی میان اثربخشی آزمایشگاهی آن‌ها و یکپارچه‌سازی عملی‌شان در برنامه‌ریزی درسی روزمره وجود دارد. پژوهش حاضر با هدف (۱) سنجش اثربخشی مداخله مبتنی بر نرم‌افزار شناختی ریهاکام (RehaCom) بر کارکردهای اجرایی (توجه، حافظه کاری) دانش‌آموزان ابتدایی و (۲) تبیین پدیدارشناسانه تجارب زیسته معلمان و دانش‌آموزان از این فرآیند، طراحی شد. این پژوهش از یک طرح آمیخته تبیینی متوالی (QUAN → qual) بهره برد. در فاز کمی (شبه‌آزمایشی)، ۲۴ دانش‌آموز (پایه‌های چهارم تا ششم) به‌صورت هدفمند انتخاب و به دو گروه آزمایشی (N=12) و گواه (N=12) تقسیم شدند. گروه آزمایشی به مدت ۸ جلسه ۴۵ دقیقه‌ای تحت مداخله نرم‌افزار ریهاکام قرار گرفت. کارکردهای اجرایی از طریق آزمون‌های استاندارد (مانند d2 و فراخنای ارقام) در پیش‌آزمون و پس‌آزمون سنجیده شد. در فاز کیفی، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق با ۱۲ دانش‌آموز گروه آزمایشی و ۱۰ معلم (با سابقه > ۵ سال) برگزار و داده‌ها با روش تحلیل مضمون (تماتیک) تحلیل شدند. نتایج کمی (ANCOVA) نشان داد که گروه آزمایشی در مقایسه با گروه گواه، بهبود آماری معناداری در نمرات پس‌آزمون توجه پایدار و حافظه کاری (p < .01, η² > .35) داشتند. تحلیل کیفی سه تم اصلی را آشکار ساخت: (۱) گذار از «بازی» به «فراشناخت فعال»، (۲) «انطباق‌پذیری آموزشی معلم» (استفاده از داده‌های ریهاکام برای شخصی‌سازی برنامه درسی)، و (۳) «اصطکاک فناورانه و ضرورت پشتیبانی» به عنوان مانع اصلی. این پژوهش، پیوند دادنِ «بهبود آماری» کارکردهای اجرایی به «سازوکارهای پداگوژیک» (آموزشی) است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اثربخشی ریهاکام، نه یک فرآیند خودکار، بلکه محصول هم‌افزاییِ ابزار شناختی و بازاندیشی معلم در برنامه‌ریزی درسی است. این مطالعه مدلی داده‌محور برای یکپارچه‌سازی فناوری‌های شناختی در مدارس ارائه می‌دهد