بررسی نوروسایکولوژی مکانیسم‌های نوروترانسمیترها در پاتوفیزیولوژی اختلال ADHD کودکان

چکیده فارسی

اختلال نقص توجه ـ بیش‌فعالی (ADHD) یکی از مهم‌ترین اختلالات رشد عصبی در کودکان است که دارای مبانی نوروبیولوژیک پیچیده و چندعاملی است. پژوهش‌های سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ نشان داده‌اند که سیستم‌های مختلف نوروترانسمیتر شامل دوپامین، نوراپی‌نفرین، سروتونین، گلوتامات و گابا نقش مستقیمی در پدیدآیی علائم کلیدی ADHD دارند و تغییرات این سامانه‌ها با تفاوت‌های ساختاری، عملکردی و اتصال شبکه‌ای مغز مرتبط‌اند. در این مقاله با مرور منابع معتبر اخیر، مکانیسم‌های نوروشیمیایی، ژنتیکی و تصویربرداری مرتبط با ADHD کودکان تحلیل می‌شود و ارتباط آن با درمان‌های دارویی (محرک و غیرمحرک) بررسی می‌گردد. نتایج نشان می‌دهد که در حالی‌که نقش دوپامین و نوراپی‌نفرین در مرکز مدل‌های سنتی قرار دارد، شواهد تازه نقش سروتونین، انتقال‌دهنده‌های تحریکی و مهاری (گلوتامات/گابا)، عوامل التهابی و سیستم‌های نوروتروفیک را نیز برجسته می‌کنند. بخش پایانی مقاله پیشنهادهایی برای پژوهش‌های آینده با اتکا بر مدل‌های طولی، تصویربرداری چندوجهی، و رویکردهای مولتی‌اُمیک ارائه می‌دهد