تجربه خواهران و برادران کودکان استثنایی از زندگی با یک عضو دارای نیازهای ویژه

چکیده فارسی

هدف پژوهش حاضر، کاوش در تجربه زیسته خواهران و برادران کودکان دارای نیازهای ویژه و تبیین معنای آن از منظر فردی و اجتماعی بود. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۱۲ نفر از خواهران و برادران کودکان دارای اختلالات رشدی، ذهنی و جسمی بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با استفاده از تحلیل محتوای قیاسی و استقرایی بررسی شد. یافته‌ها نشان داد که تجربه زیستن با خواهر یا برادر دارای نیاز ویژه، واجد ابعاد چندلایه‌ای شامل: ۱) احساس نادیده‌گرفته‌شدن در خانواده، ۲) فشارهای روانی و تعارض‌های عاطفی، ۳) مسئولیت‌پذیری زودهنگام و رشد اجباری، و ۴) نیاز به حمایت و همدلی همتایان است. این تجربه هم‌زمان می‌تواند آسیب‌زا و رشدآفرین باشد. در سطح نظری، یافته‌ها با مفاهیمی چون دلبستگی، نقش اجتماعی، بار هیجانی خانواده و نظریه تاب‌آوری قابل تبیین است. در نتیجه، توجه به نیازهای پنهان خواهران و برادران این گروه، طراحی مداخلات روانی–اجتماعی و تقویت نظام حمایتی خانواده از اهمیت بالایی برخوردار است.