واکاوی مقایسه‌ای و تطبیقی اخلاق آموزشی در دو رویکرد پراگماتیسم و ایده‌آلیسم

چکیده فارسی

اخلاق آموزشی از جمله بنیادی‌ترین عرصه‌های فلسفه‌ی آموزش است که همواره تحت تأثیر رویکردهای متنوع فلسفی قرار داشته است. در این میان، دو مکتب برجسته‌ی ایده‌آلیسم و پراگماتیسم، با تبیین‌های متفاوت خود از ماهیت اخلاق آموزشی، جایگاه ویژه‌ای یافته‌اند. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکردی مقایسه‌ای ـ تطبیقی، به تحلیل انتقادی اخلاق آموزشی در این دو منظومه‌ی فکری می‌پردازد و این پرسش اصلی را مطرح می‌سازد که آیا اخلاق آموزشی در مکتب پراگماتیسم می‌تواند جایگزین اخلاق آموزشی در مکتب ایده‌آلیسم شود یا خیر. در این راستا، با بررسی مبانی نظری، اصول فلسفی و کاربست‌های عملی هر دو رویکرد، ضمن شناسایی نقاط قوّت و ضعف آن‌ها، میزان تأثیرگذاری‌شان بر فرآیند تعلیم‌وتربیت تحلیل می‌گردد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که پراگماتیسم، با تأکید بر تجربه‌گرایی، عمل‌محوری و انعطاف‌پذیری، می‌تواند به‌منزله‌ی مکملی کارآمد برای اخلاق ایده‌آلیستی تلقی شود؛ با این حال، به‌دلیل جایگاه محوری ارزش‌های ثابت و آرمان‌گرایی در مکتب ایده‌آلیسم، امکان جایگزینی کامل آن وجود ندارد.